W dniu 15 września odbył się w Warszawie pierwszy Zlot Ludzi Książki. Było to wydarzenie literackie podsumowujące ponad roczną działalność Dyskusyjnych Klubów Książki. W tej zorganizowanej przez Instytut Książki dużej, ogólnopolskiej imprezie literackiej, oprócz bibliotekarzy uczestniczyli również klubowicze DKK. Uroczystość odbyła się w pięknych wnętrzach Teatru Narodowego i była prawdziwą intelektualną przygodą.

Pierwszą część spotkania wypełniły trzy niezwykle interesujące wykłady, dotyczące różnych rodzajów literatury. O literaturze dziecięcej mówiła (znana czytelnikom ze spotkań autorskich) Joanna Olech. Pełna ekspresji pisarka i ilustratorka przedstawiła listę wybranych przez siebie książek, które, jak mówiła "mają zdolność uwodzenia młodego czytelnika". Jako kryterium zastosowała nie tylko treść ale również formę, która dla niej ( z wykształcenia jest grafikiem i ilustratorem) jest równie ważna, a w przypadku małego czytelnika, czasami ważniejsza niż treść. Wśród wyróżnionych przez Joannę Olech książek były zarówno polskie jak i zagraniczne, nie mające jeszcze tłumaczeń na język polski. Znalazły się tu między innymi znakomite komiksy edukacyjne i biograficzne (Peter Sis The Tree of Life), książki poruszające tematy kłopotliwe (np. Mała książka o kupie czy Historia o Panu Misiu, któremu śmierdziały nogi) czy tematy trudne (np. Esben i duch dziadka - oswajanie dziecku tematu śmierci czy choroby Moja mama ma raka).

O reportażu mówiła znakomita dziennikarka Bożena Dudko, redaktorka książki Podróże z Ryszardem Kapuścińskim i wielka jego wielbicielka. Mówiąc o twórczości Kapuścińskiego Bożena Dudko zwróciła uwagę na mające ukazać się niedługo Dzieła wybrane gdzie do każdego tomu wstęp i posłowie pisali ludzie bliscy Kapuścińskiemu - pisarze, tłumacze np. John Updike.
Polski reportaż ma zresztą szczęście do swoich twórców. Przywołano tu osobę Macieja Bielawskiego, znakomitego reportażysty, mieszkającego w Szwecji i piszącego po szwedzku, który sam przekłada swoje reportaże na język polski. Tematami jego pisarstwa jest szwedzka mentalność i szwedzkie absurdy ale również ważne problemy współczesnej Europy. Inni wybitni twórcy reportażu to nieżyjący już Bruce Chatwin oraz Tiziano Terzani, azjatycki dziennikarz i podróżnik. W świele nominacji do tegorocznej nagrody Nike nie można było nie wspomnieć o Czarnym ogrodzie Małgorzaty Szejnert.

Tematem ostatniego wykładu była literatura kobieca, z którą rozprawiła się Kazimiera Szczuka. I to dosłownie bo już na wstępie zaznaczyła, że będzie to raczej literatura kobiet a nie literatura kobieca. Początkiem rozważań była oczywiście Wirginia Woolf, która również w swojej twórczości pytała "czy kobiety w literaturze są u siebie, czy jesteśmy w niej zadomowione i czy przypadkiem kobiety nie mieszkają w kulturze kątem". To właśnie XX wiek rozwinął dyskusję na temat kobiet i literatury kobiet. Na temat ich wolności i tożsamości - konkludując, że prawdziwie wolna kobieta nie może być przypisana do żadnej tożsamości - matki, żony. Z literatury zagranicznej oprócz nazwiska Wirginii Woolf Kazimiera Szczuka wymieniła również nazwisko noblistki Doris Lessing natomiast z pisarek polskich całą wielką rzeszę kobiet pióra z Marią Janion na czele. Kazimiera Szczuka zakończyła swój wykład mało optymistycznym dla kobiet akcentem przywołując opinię mężczyzny - Przemysława Czaplińskiego, który niejako trochę w opozycji do "ducha inności" Marii Janion, w swojej książce "Kobiety iduch tożsamości" stwierdza, że współczesna kobieta nie jest niegdysiejszą buntowniczką i poszukiwaczką ale raczej kobietą środka, która pozwala sobie na niewiele, nie buntuje się, chce budować dom i mieć określoną tożsamość. Jednym zdaniem " kobiety sprzeniewierzyły się duchowi inności".

Mimo że wszystkie wykłady były niezwykle interesujące, największy aplauz wywołał wykład właśnie Kazimiery Szczuki. Szeroko znana z telewizji pisarka i krytyk literacki również tutaj potwierdziła swoją ogromną wiedzę i błyskotliwą elokwencję, prezentując jak zwykle koronkowe mitenki do ciepłego szala, co było o tyle uzasadnione, że w Warszawie 15 września panowało przejmujące zimno.

Gorącej i tak atmosfery w sali Teatru Narodowego, nie podgrzała póki co, kontrowersyjna już na świecie powieść Jonathana Littella Łaskawe. W dyskusji, którą prowadził dziennikarz Wojciech Orliński brali udział Eustachy Rylski i Jacek Dukaj. I chyba tylko dlatego, że książka ta nie jest jeszcze znana szerszemu gremium, pisarze mogli spokojnie o niej dyskutować. Na sali bowiem byli zarówno moderatorzy jak i klubowicze dyskusyjnych klubów książki i można było odnieść wrażenie, że zarówno moderator jak i dyskutujący mogliby mieć ogromną, profesjonalną konkurencję.
Dyskutowana książka, nazywana największą literacką sensacją i światopoglądową prowokacją ostatnich lat, w Polsce ukaże się 3 października. Zdaniem Eustachego Rylskiego może ona być niebezpieczna bo wzbudza w nas współczucie dla niemieckich oprawców. Również Jacek Dukaj był podobnego zdania mówiąc, że książka wyrabia w czytelnikach przeświadczenie, że winny był system a nie człowiek. Mimo wytkniętych tej książce błędów warsztatowych obaj pisarze w miarę zgodnie twierdzili, że jest to książka ciekawa i warta przeczytania. A jest co czytać, tysiąc stron niemal ciągłego, pozbawionego dialogu tekstu. Widać było pewną powściągliwość Jacka Dukaja w wyrażaniu pozytywnych opinii na temat tej książki ale Eustachy Rylski odważnie twierdził, że jest to absolutne arcydzieło.

W wieczornej części programu znalazło się wiele ciepłych i miłych słów pod adresem ludzi książki. Zarówno w przemówieniu Piotra Żuchowskiego - Sekretarza Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego jak i Grzegorza Gaudena - dyrektora Instytutu Książki. Nagrodę za recenzję książki Oskarżony pluszowy M. odebrała Agnieszka Siwek z Dyskusyjnego Klubu Książki w Ostrowcu Świętokrzyskim. Muzyczną część spotkania też zdominowała literatura gdyż recital Stanisława Sojki niemal w całości wypełniony był piosenkami, z tekstami znakomitych polskich poetów. Późnowieczorna część imprezy to osobiste kontakty moderatorów i klubowiczów oraz radość ze wspólnego spotkania i możliwości wymiany doświadczeń.

moderatorka świebodzickiego Dyskusyjnego Klubu Książki Beata Wiciak z Kazimierą Szczuką

dyskusja nad książką Littella, od lewej Eustachy Rylski, Jacek Dukaj, Wojciech Orliński

świebodzicka delegacja na Zlot Ludzi Książki, przed Teatrem Narodowym w Warszawie

Małgorzata Grudzińska
dyr. Miejskiej Biblioteki
Publicznej w Świebodzicach